Konferencje

Od 2016 roku w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich organizowane są cykliczne konferencje międzynarodowe poświęcone zagadnieniom związanym z kwestiami własności książki dawnej.

Konferencja III (2022). Księgozbiory historyczne mniejszości religijnych i etnicznych = Historical book collections of religious and ethnic minorities

Trzecia międzynarodowa konferencja proweniencyjna poświęcona była księgozbiorom mniejszości religijnych i etnicznych, a także stowarzyszeń i ruchów (para)religijnych i społecznych z terenów Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Śląska i Pomorza, przechowywanych obecnie w całości lub części w bibliotekach, archiwach i muzeach w kraju i zagranicą, oraz z innych części Europy zwiezionych na te tereny w czasie II wojny światowej.

Rzeczpospolita Obojga Narodów, a w latach późniejszych II Rzeczpospolita była terenem zamieszkiwanym przez liczne mniejszości etniczne i religijne. Zawarta w średniowieczu unia Korony i Litwy spowodowała, że w jednych granicach wraz z Polakami znaleźli się Rusini, Tatarzy i Karaimi, wraz ze swą odrębną religią i kulturą. Dzięki tej narodowej różnorodności i tolerancji religijnej od XIV wieku w Rzeczypospolitej osiadali Ormianie i Żydzi. Od tego czasu katolicka większość żyła obok wyznawców prawosławia, islamu, karaimizmu, judaizmu i osób przynależnych do Kościoła ormiańskiego. Dwa wieki później na terenach polskich pojawiły się różne wspólnoty protestanckie oraz unici.

Po II wojnie światowej w księgozbiorach publicznych i prywatnych znalazło się wiele materiałów pochodzących z kolekcji mniejszości etnicznych i religijnych, nie tylko z dawnych ziem wschodnich Rzeczypospolitej, ale i z przyłączonych po 1945 roku Ziem Zachodnich i Północnych. Do zbiorów instytucji Europy Środkowo-Wschodniej w toku zawirowań (po)wojennych trafiały także kolekcje z innych krajów, w których odnaleźć można księgozbiory mniejszości etnicznych, religijnych bądź ruchów (para)religijnych i społecznych mających na celu duchowe doskonalenie jednostki i braterstwo ludzi różnych religii.

Program konferencji (PDF)

Rada naukowa:

  • dr Falk Eisermann (Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz)
  • dr Patricia Kennedy Grimsted (Harvard University)
  • dr hab. Joanna Getka (Uniwersytet Warszawski)
  • dr hab., prof. UMK Joanna Kulwicka-Kamińska (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)
  • dr Tomasz Makowski (dyrektor Biblioteki Narodowej)
  • dr hab. Krzysztof Migoń (Uniwersytet Wrocławski)
  • dr Dorota Sidorowicz-Mulak (wicedyrektor Ossolineum)
  • dr hab. Krzysztof Stopka (Uniwersytet Jagielloński)
  • Marek Sroka (University of Illinois)
  • dr hab. Leonid Tymoszenko (Дрогобицький державний педагогічний університет імені Івана Франка)

Konferencji towarzyszyła wystawa Ludzie wielu ksiąg – księgi wielu ludzi (informator wystawy w formacie PDF).

Konferencję patronatem honorowym objęły Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA, Fundacja Lanckorońskich, Fundacja Dzielnica Wzajemnego Szacunku 4 Wyznań, Polskie Towarzystwo Bibliologiczne. Oddział Wrocław, Consortium of European Research Libraries, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich.

Konferencja II (2019). Kolekcje prywatne w zbiorach książki dawnej = Private libraries in early printed book collections

Druga międzynarodowa konferencja proweniencyjna poświęcona była dawnym kolekcjom prywatnym z terenów Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Śląska i Pomorza, które obecnie przechowywane są w całości lub części w bibliotekach, archiwach i muzeach w kraju i zagranicą. Na terenach Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Śląska i Pomorza biblioteki prywatne odgrywały ważną rolę społeczną i kulturalną aż do wybuchu II wojny światowej. Początkowo elitarne, od XVI wieku coraz bardziej powszechne, powstawały na dworach i w domach władców, dostojników państwowych i kościelnych, magnatów, ziemian, duchownych, uczonych, urzędników, pisarzy, szlachty i mieszczan. Ich profil – humanistyczny lub fachowy – zależny był od epoki oraz zainteresowań i zajęć właściciela. W XVIII wieku zasadnicze znaczenie miało powstanie pierwszej polskiej biblioteki narodowej, której podstawę stanowiły prywatne zbiory braci Załuskich. Po utracie niepodległości najstarsze rękopisy i druki o polskiej proweniencji służyły podtrzymaniu tradycji i tożsamości narodowej zasilając zbiory zakładanych licznie bibliotek rodowych i fundacyjnych. Niektórzy właściciele ksiąg udostępniali swoje zbiory osobom z kręgów rodziny i dworu, inni otwierali do nich dostęp szerszym kręgom czytelników, kolejni zapisywali swoje kolekcje w testamencie uniwersytetom, bibliotekom kościelnym lub klasztornym. Dzięki temu przez stulecia służyły rozwojowi nauki, kultury oraz życia duchowego. Po 1945 roku wiele ksiąg rękopiśmiennych i drukowanych pochodzących z dawnych kolekcji prywatnych zostało przekazanych decyzją administracji państwowej do zbiorów bibliotek lub instytucji naukowych i publicznych, a budowane przez lata księgozbiory zostały rozproszone.

Rada Naukowa

  • Paulina Buchwald-Pelcowa (Biblioteka Narodowa, Uniwersytet Warszawski)
  • Marcin Cieński (Uniwersytet Wrocławski)
  • dr Adolf Juzwenko (Ossolineum)
  • dr Tomasz Makowski (Biblioteka Narodowa)
  • Anna Migoniowa (Uniwersytet Wrocławski)
  • dr hab., prof. Arvydas Pacevičius (Vilniaus Universitetas)
  • dr Urszula Paszkiewicz (Warszawa)
  • dr hab., prof. Peter Sjokvist (Uppsala, BU)
  • dr hab., prof. Ihor Skoczylas (Український католицький університет)
  • dr hab. prof. PAN Jacek Soszyński (Polska Akademia Nauk)

Konferencji towarzyszyła wystawa Ossolińskie cymelia proweniencyjne XV-XVIII wieku.

Konferencję objęły patronatem honorowym Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, Spotkania z Zabytkami, Fundacja Lanckorońskich.

Konferencja I (2016). Książka dawna i jej właściciele = Early printed books and their owners

W dniach 29 września – 1 paźdzeirnika 2016 roku we Wrocławiu odbyła się zorganizowana przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich konferencja Książka dawna i jej właściciele = Early printed books and their owners. Wzięło w niej udział ponad 130 osób (57 prelegentów, 67 zarejestrowanych słuchaczy, kilkunastu niezarejestrowanych) z bibliotek, instytucji naukowych i uniwersytetów polskich i zagranicznych. Wśród gości polskich znaleźli się przedstawiciele (kierownicy, pracownicy) Biblioteki Narodowej, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Bibliotek Uniwersyteckich między innymi z Warszawy, Wrocławia, Poznania, Torunia i Lublina, przedstawiciele bibliotek PAN w Gdańsku, Krakowie, Kórniku. Licznie reprezentowane było także środowisko kościelne oraz badacze pracujący nad tematyką kościelną (przedstawiciele z bibliotek klasztornych karmelitów, dominikanów i bonifratrów, paulinów z Jasnej Góry, badacze między innymi z Uniwersytetu Śląskiego, Pedagogicznego im. KEN w Krakowie, w Białymstoku, w Łodzi, Ignatianum, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie). Środowisko zagraniczne reprezentowali badacze z Consortium of European Research Libraries w Londynie, Uniwersytetów w Oksfordzie, Cambridge i Uppsali, Bibliothèque municipale de Lyon, Koninklije Bibliothek z Hagi, Zentralbibliothek Zürich, Knihovny Národního muzea w Pradze, Bibliotek Uniwersyteckich ze Lwowa, Wilna i Estonii, Biblioteki im. Stefanyka we Lwowie. Tematyka referatów koncentrowała się wokół proweniencji inkunabułów i starych druków.

Rada naukowa:

  • dr hab. Marcin Cieński, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego
  • dr hab. Mieczysław Mejor, prof. Instytutu Badań Literackich PAN
  • dr hab. Maria Pidłypczak-Majerowicz, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego
  • dr hab. Jacek Soszyński, prof. Uniwersytetu Warszawskiego
  • dr hab. Teresa Szostek, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego
  • dr hab. Jolanta Talbierska, dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie
  • prof. dr hab. Anna Żbikowska-Migoń, Uniwersytet Wrocławski

Program konferencji (PDF)

Prezentacje

  1. Presentation of the Consortium of European Research Libraries (Marian Lefferts, Consortium of European Research Libraries, London)
  2. Presentation of the CERL Provenance Database (Marieke Van Delft, Koninklije Bibliotheek, The Hague)
  3. Presentation of the Bibale Database (Monique Hulvey, Bibliothèque municipale de Lyon)
  4. The 15cBOOKTRADE Project and the Material Evidence in Incunabula Database (Geri Della Rocca de Candal, 15th BOOKTRADE, University of Oxford)
  5. The Project “The catalogue of the XVIth century books from the Ossolineum historical collection” – methods of research and recording provenance (A. Franczyk-Cegła, Ossolineum)
  6. Główne zespoły proweniencyjne zbioru starych druków Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu odbiciem jego skomplikowanych dziejów (W. Karlak, BU Wrocław)
  7. Kolekcje historyczne w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie (M. Czapnik, BUW)
  8.  Starodruki Biblioteki Jagiellońskiej – stan opracowania, proweniencje, oprawy, literatura. Perspektywy badawcze (J. Partyka, UJ)
  9. Kolekcja starych druków Zakładu Narodowego im. Ossolińskich i jej proweniencje (D. Sidorowicz-Mulak, Ossolineum)
  10. Największe zasoby proweniencyjne sprzed 1939 roku w kolekcji starych druków Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu (R. Wójcik, BU Poznań)
  11. W drodze do Sali Kolumnowej. Losy kórnickich starych druków w świetle badań proweniencyjnych (A. Falk, Biblioteka Kórnicka)
  12. O proweniencji lubelskich starych druków ze zbiorów Biblioteki Głównej UMCS w Lublinie (M. Puszka, Biblioteka UMCS)
  13. Inkunabuły z gdańskich księgozbiorów kościelnych w PAN BG (B. Gryzio, PAN BG)
  14. Inkunabuły i ich właściciele w bibliotekach litewskich (V. Vaitkevičiūtė, Vilnius University Library)
  15. Inkunabuły Książnicy Pomorskiej w świetle ostatnich badań (A. Michalska, Książnica Pomorska)
  16. Z historii bibliotek renesansowych – dar Erazma z Rotterdamu dla Jana Łaskiego (I. Kachur, Lwowska Narodowa Naukowa Biblioteka Ukrainy im. Wasyla Stefanyka)
  17. 16th Century Private Libraries in Zurich and the Confessionalisation of the Book Market (U. B. Leu, Zentralbibliothek Zürich)
  18. Fragments of the 16th and 17th Century Libraries in the Prague Nostic Library and the University Library Wrocław (R. Šípek, Knihovny Národního muzea, Praga)
  19. Fragmenty księgozbioru poznańskiego kolegium jezuitów w bibliotekach uniwersyteckich w Poznaniu i w Uppsali (R. Wilgosiewicz-Skutecka, BU Poznań)
  20. Polish Collections at Uppsala University Library (P. Sjökvist, Uppsala University Library)
  21. „Ex libris Patrum Basilianorum”: prywatne księgozbiory bazylianów prowincji ruskiej w drugiej połowie XVIII wieku (I. Almes, Ukraiński Katolicki Uniwersytet we Lwowie)
  22. Badania polskich księgozbiorów historycznych w zbiorach rosyjskich prowadzone przez BN. Dorobek i perspektywy (T. Szwaciński, BN)
  23. Proweniencje w drukach oficyny weneckich Manucjuszów ze zbiorów Biblioteki Naukowej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki: problemy badań w procesie katalogowania oraz ich wyniki (M. Ilkiv-Svydnytskyi, Biblioteka Naukowa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki)
  24. Zespoły proweniencyjne w lwowskich zbiorach Bavorovianum. Stan opracowania i perspektywy badawcze (J. Gwioździk, UŚ)
  25. Biblioteka Andreasa Müllera Greifenhagiusa (1630-1694) (A. Borysowska, Książnica Pomorska)
  26. Ślady księgozbiorów kolekcjonerów wrocławskich w zbiorach specjalnych Biblioteki Śląskiej (W. Pawłowicz, BŚ, Katowice)
  27. Stare druki z kolekcji Oppersdorffów w zbiorach Biblioteki Śląskiej (M. Ściążko, BŚ, Katowice)
  28. Struktura proweniencyjna zbioru starych druków Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy (J. Matyasik, Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Bydgoszczy)
  29. Zapisy proweniencyjne w starych drukach z księgozbiorów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i pomuzealnego jako dowód obecności książki wśród najniższych warstw społecznych Śląska Cieszyńskiego (A. Rusnok, J. Sztuchlik, Książnica Cieszyńska)
  30. Posesorzy i czytelnicy książek naukowych z dziedziny fizyki (z badań proweniencyjnych księgozbioru Biblioteki WFAIS UJ) (M. Pawłowska, Biblioteka WFAIS UJ)
  31. Staropolski ekslibris na tle ówczesnych form emblematycznych (B. Czarski, BN)
  32. Ekslibrisy w poklasztornych starych drukach przechowywanych w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu (K. Manikowski, UWr.)
  33. Katalogi aukcyjne jako narzędzie do badań proweniencyjnych. Księgozbiór Johanna Fidalke w świetle katalogu aukcyjnego (M. Otto, PAN BG)
  34. Co skrywają powojenne nabytki polskich bibliotek, czyli o metodach pozbywania się niechcianych proweniencji ze starodruków, na przykładzie działalności poznańskiego antykwariusza Mariana Swinarskiego (1902–1965) (E. Syska, UAM)
  35. Co zostało z biblioteki klasztornej oo. Augustianów w Książu Wielkim (1381–1864)? – próba rekonstrukcji (A. Fluda-Krokus, UP Kraków)
  36. Znaki własnościowe w Bibliotece Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Krakowie (W. Umiński, Biblioteka Zgromadzenia Księży Misjonarzy, Kraków)
  37. Inkunabuły z biblioteki kapituły katedralnej lwowskiej w zbiorach karmelitów na Piasku w Krakowie (S. Sułecki, Archiwum Karmelitów w Krakowie)

Konferencja współorganizowana była przez Consortium of European Research Libraries. Patronatem honorowym objęło ją Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a dofinansowania udzieliło Miasto Wrocław poprzez Wrocławskie Centrum Akademickie.